Ta witryna wykorzystuje pliki cookie, dowiedz się więcej Zgadzam się
>>> Strona główna >>> Archiwum wiadomości >>> Ochrona prawna programu komputerowego

Ochrona prawna programu komputerowego

2015-05-27 13:51:17

W najnowszym majowym numerze IT Professional (5/2015) w dziale Zarządzanie i prawo ukazał się artykuł Kamila Stolarskiego i Konrada Majewskiego Ochrona prawna programu komputerowego. Osoby działające w branży IT stale obracają się w sferze działania prawa własności intelektualnej a przede wszystkim prawnej ochrony programów komputerowych.

Program komputerowy w Polsce jest chroniony z mocy ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pośrednich (DzU z 2006 r. nr 90, poz. 631 ze zm.). Ochrona programów komputerowych kształtuje się tak jak ochrona utworu literackiego z wyjątkiem sytuacji, które dotyczą specjalnie programów komputerowych. Te specjalne przepisy zawiera rozdział 7 powyższej ustawy zatytułowany „Przepisy szczególne dotyczące programów komputerowych”.

Dla zrozumienia zasad ochrony prawnej programu komputerowego kluczowe jest pojęcie utworu i twórcy oraz rozróżnienie autorskich praw majątkowych i autorskich praw osobistych.

Przedmiotem ochrony praw autorskich jest utwór to znaczy „każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia”.

Utwór jest wynikiem twórczej działalności, jeżeli jest subiektywnie nowy dla samego twórcy. Sąd Najwyższy w wyroku z 2010 roku orzekł, że „nowość” ma charakter podmiotowy; musi być wytworem intelektu twórcy a nie przedmiotowym, czyli nie jest istotne, że utwór nie jest obiektywnie nowy. Oczywiście deklaracja autora na temat oryginalności dzieła może podlegać weryfikacji.

Utwór, aby być przedmiotem ochrony prawa autorskiego nie musi przybrać postaci trwałej, dokumentu drukowanego, płyty, taśmy czy innego nośnika informacji. Wystarczy, że występuje w postaci na tyle stałej, że wiadomo iż powstał w wyniku twórczej działalności o indywidualnym charakterze.

Żadna polska ustawa ani jakiekolwiek rozporządzenie nie zawiera definicji programu komputerowego. Definicja zawarta w 17 rozdziale Kodeksu Stanów Zjednoczonych (ang. United States Code) poświęconemu prawom autorskim określa program komputerowy jako zbiór stwierdzeń lub instrukcji przeznaczonych do użycia pośrednio lub bezpośrednio w komputerze w celu wywołania określonych rezultatów. Ochrona dotyczy kodu ponieważ w formie kodu następuje ustalenie programu komputerowego jako utworu. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdza, że ochronie podlega sam kod a nie zbiór funkcji programu, język programowania, format plików danych używanych w ramach programu, ani graficzny interfejs użytkownika.

Twórcy przysługują autorskie prawa majątkowe i autorskie prawa osobiste. Prawa majątkowe pozwalają twórcy na uzyskiwanie korzyści materialnych z wyłączności korzystania z utworu i rozporządzania nim oraz wynagrodzenie za rozpowszechnianie. Twórca może te prawa zbyć lub udzielić licencji na korzystanie z utworu. Udzielanie licencji na korzystanie jest typowym sposobem rozpowszechniania programów komputerowych.

Program komputerowy, który powstaje w ramach obowiązków pracowniczych wynikających ze stosunku pracy, o ile umowa nie stanowi inaczej jest własnością pracodawcy i jemu przysługują prawa majątkowe do programu. Pracownik zachowuje jedynie osobiste prawa autorskie. Program opracowany w godzinach pracy, ale nie należący do powierzonych obowiązków należy do pracownika. Autorskie prawa majątkowe są prawami czasowymi to znaczy z upływem czasu wygasają. Obecnie jest to 70 lat od śmierci twórcy.

Autorskie prawa osobiste chronią więź twórcy z jego dziełem i nie mogą podlegać zbyciu. Twórca jednak może zobowiązać się, że nie będzie korzystał z przysługujących mu uprawnień i takie zobowiązanie jest skuteczne.

Niektóre normy prawa autorskiego dotyczą jedynie programów komputerowych. Na przykład nabywca prawa do programu komputerowego może multiplikować całość lub poszczególne części, może przystosowywać do swoich potrzeb, może poprawiać błędy, tłumaczyć, przystosowywać do własnej wersji sprzętu komputerowego i systemu operacyjnego. Oczywiście, obwiązują pewne ograniczenia, o których mówi art. 75 rozdz. 7 ustawy.

Ciekawe, że osoba, która jest właścicielem praw do programu komputerowego, może żądać zniszczenia środków technicznych (mogą to być inne programy komputerowe), których jedynym przeznaczeniem jest łamanie zabezpieczeń programu.

Sankcje za naruszenie praw do programu komputerowego są dwojakiego rodzaju: odpowiedzialność cywilna i odpowiedzialność karna. Z odpowiedzialnością cywilną mamy do czynienia w wypadku naruszenia autorskich praw osobistych oraz autorskich praw majątkowych. Twórca programu może domagać się zaniechania bezprawnych działań, zapłaty na jego rzecz lub cel społeczny za krzywdę, jakiej doznał w wyniku bezprawnego działania.

W przypadku naruszenia autorskich praw majątkowych (np. bezprawne rozpowszechnianie programów lub utworów, które dzięki nim powstały) grożą przede wszystkim sankcje materialne: np. uiszczenie dwukrotności a nawet trzykrotności ceny udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie z utworu.

Odpowiedzialność karna dotyczy osoby, która bezprawnie rozpowszechnia cudzy utwór, w celu osiągnięcia korzyści majątkowych utrwala go i zwielokrotnia, pomaga w zbyciu, przejmuje lub ukrywa. Art. 118 ustawy nakazuje karać osoby, które wytwarzają urządzenia do usuwania lub obchodzenia technicznych zabezpieczeń przed odtwarzaniem, przegrywaniem lub kopiowaniem programu komputerowego. Dotyczy to także osób zajmujących się obrotem lub reklamą takich urządzeń.

Wydaje się, że w naszym kraju świadomość prawna twórców i użytkowników programów komputerowych jest niewystarczająca, ale postępująca integracja europejska oraz wpływ amerykańskich mechanizmów prawnych zmusza osoby działające w branży IT do poszanowania praw własności intelektualnej. IT Professional pełni pożyteczną rolę zamieszczając w dziale Zarządzanie i prawo obszerne artykuły ekspertów prawa autorskiego.

Oprac. na podstawie IT Professional
Magdalena Hornowska

PS: W Bibliotece Uczelni znajduje się książka „Utwór multimedialny jako elektroniczna baza danych” dr Joanny Szyjewskiej-Bagińskiej specjalistki z zakresu prawa własności intelektualnej. Jest to pierwsza w Polsce monografia poświęcona problemowi utworu multimedialnego będącego elektroniczną bazą danych jako przedmiotu prawa autorskiego. Autorka omawia zagadnienie autorskich praw majątkowych a także autorskich praw osobistych ze szczególnym uwzględnieniem elektronicznych baz danych i programów komputerowych. Z punktu widzenia interesów naszych absolwentów niezwykle istotny jest rozdział poświęcony prawom podmiotów uczestniczących w procesie tworzenia utworu multimedialnego. Zapraszamy do Biblioteki!

Magdalena Hornowska
Kierowniczka Biblioteki

Robocik WWSI